Spirulina Özellikleri ve Yararları

Geçmişten Günümüze Spirulina sp.

Spirulina  mavi yeşil alg sınıfından mikroskobik bir yosun türüdür.  Yaklaşık 2,5 milyar yıldır genetiği değişmeyen tek canlı türüdür. Spirulina platensis yüksek karbonat ve bikarbonat seviyeleri ve pH’sı 11’i bulabilen, yüksek pH ile karakterize edilen su kütlelerinde yoğun üretilen, hasadı kolay olan planktonik bir canlıdır.  Geçmişi yüzyıllara dayansada 21. yüzyılın süper gıdası olarak tanımlanmıştır. Çok yüksek oranda protein içeriği sebebiyle süper ek gıda takviyesi olarak FDA tarafından da kabul görmüştür. Spirulina sp. 1524 yılında Texcoco Gölü kıyılarında Aztek’ler  tarafından da tüketildiği  bilinmektedir. Ancak bu alg türünün biyoteknolojik ürün olarak piyasaya sürülmesi 1963 yılında Fransız bir firma tarafından %60-70 oranında protein içeren Spirulina sp. üretmesiyle başlamıştır (1).

Mavi-yeşil alg  sınıfından olan Spirulina, yağ asitleri, karbonhidrat ve protein gibi besin içeriklerini üretmeleri sebebiyle beslenme çalışmalarında kullanımı oldukça yaygındır. Spirulina aynı zamanda çok zengin bir  aminoasit, vitamin ve mineral kaynağıdır. Spirulina sp. doğada ki en zengin B12 kaynağıdır (2). Turpin tarafından ilk kez 1927 yılında izole edilen Spirulina’nın  önemi daha sonraları  ticari boyuta çok daha fazla yansımıştır (3).

•  Spirulina 1974 yılında Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Konferansında geleceğin en önemli gıdası olarak açıklanıp,  ”süper yiyecek” olarak nitelendirilmiştir.
•  1980-1990 yılları arasında spirulina NASA tarafından astronatların kullanacağı besin gıdaları arasına girmiştir.
• Çernobil faciasından sonra radyasyon tedavisinde kullananılmaya başlanan Spirulina bir kez daha önemini gün ışığına çıkarmıştır.
• WHO tarafından sağllık açısından en faydalı besin olarak belirlenmiştir.
• Spirulina uluslararası  kuruluşlar ve sivil toplum örgütleri tarafından yanlış beslenmeye karşı  mücadele aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Besin İçerikleri

Kısaca ifade etmek gerekirse Spirulina sp. doğada ki en zengin içeriklere sahip canlı türüdür diyebiliriz;

• Doğadaki  en zengin biyolojik protein yapısına sahiptir. Kendisine en yakın soya fasulyesinden 2 kat daha fazladır.
• B12 içeriği bakımından ıspanaktan 58 kat, dana ciğerinden  5-6 kat daha fazla içeriğiyle doğadaki en zengin besindir.
• Sahip olduğu vitamin ve mineral içeriği bakımından doğada ki en zengin antioksidan kaynağıdır.
• Doğadaki en zengin E vitamini içeren besin olup kendisine en yakın buğday filizinden 3 kat daha fazladır.
• Gamma lineoik asit (GLA) içeriği bakımından doğadaki en zengin canlı türüdür.
• Doğadaki en zengin klorofil yapısına sahip olup kendisine en yakın buğday bitkisinden 30 kata kadar daha fazladır.

Biyoteknolojik yollar ile besin haline getirilmiş Spirulina besin içeriği bakımından bir kıyaslama yapmak gerekir ise;

1 Porsiyon (6 gr) Spirulina

Beta-karoten içeriği bakımından 550 elma veya 28 bardak süt kadar içeriğe sahiptir. Aynı şekilde B vitamini bakımdan 40 adet biber veya 16 sardalya balığı kadar zengin içeriğe sahiptir. B2 vitamini  miktarı bakımından 47 çilek veya 420 üzüm tanesi  kadar zengindir. E vitamini içeriği ise 5 dilim tavuk veya 7 bardak süt  kadar zengin içeriğe sahip olup bu ve bunun gibi sebeplerden dolayı 21. yüzyıl da NASA tarafından astronotlar için uzay yolculuğunda ve olası gezegen keşiflerinde kullanılması gerektiğini açıklaması üzerine besin olarak Spirulina çok daha önemli hale gelmiştir. Ayrıca 1993 yılında WHO tarafından  spirulinanın çocuklar için uygun bir takviye besin olduğu yönünde bir açıklaması olmuştur (4).

Spirulina birtakım faydaları itibariyle  şu şekilde sıralanabilir;

• Tümör Öldürücü etki
• Besinsel ve terapötik takviye
• Kan şekeri düzenleyici
• Kilo kontrolü
• Kanser tedavisi
• Solunum problemleri, eklem iltihabı
• Kolesterol düşürücü
• Viral hastalıklar
• Alerjik reaksiyonlar
• Hemopoetik ve immun sistem
• Egzersize bağlı oksidatif stres sonucu oluşan kas hasarını koruyucu etki.

Peki bu takviye besin gıdasının hiçbir yan etkisi yok mu? Yapılan araştırmalar sonucunda insanlarda, farelerde, balık ve kanatlı hayvanlar için herhangi istenmeyen bir duruma ve toksik hiçbir etkiye rastlanmamıştır (4).

Ancak bazı bilimsel araştırmalar sonucunda elde edilen verilere göre;

Spirulinayı kimler kullanmamalı?

• Tiroid hastaları
• Gut hastaları
• Otoimmün rahatsızlığı olanlar
• Deniz ürünlerine alerjisi olanlar
• Fenilketonüri hastaları
• Hamileler ve emzirenler için uygun olmayabilir.

Dünya da Spirulina Üretimi

Artan dünya nüfusunun protein ihtiyacını gidermek adına insanlar alternatif  besin arayışı içerisine girmiştir. Bu nedenle sucul kaynaklardan daha fazla yararlanmaya başlamıştır. Hayvansal gıdaların yanı sıra bitkisel su ürünlerini kullanmaya başlamıştır. Ticari olarak spirulina ilk defa 1982 yılında Amerika’nın Kaliforniya eyaletinde bir çiftlikte üretime başlanmıştır. Bugün baktığımız zaman dünya üzerinde hektarlarca alanda spirulina üretimi yapılarak pazara sunulmaktadır. Bu konuda en büyük payı 95.000 metrekare üretim alanı ve yıllık 450 ton kuru ağırlığı ile ABD üstlenmektedir. Bunun yanı sıra Tayland, Tayvan, Japonya, Hindistan ve Meksika bu alanda başı çeken ülkeler arasındadır.

Spirulina yetiştirilirken kültür ortamının koşulları bazı kriterlere uygun yapılır. Örneğin sığ havuzlar kullanılarak ışık ve sıcaklık dengesi çok daha iyi ayarlanabilir. Spirulina üretiminde kritik safha yaz aylarıdır. Bu şekilde yetiştiriciliği yapılan spirulina daha sonra pazara sunulur. Spirulinanın fiyatı üretildiği firmaya, ürünün kalitesine, ve satıldığı yere göre farklılık göstermektedir (5).

Türkiye’de Spirulina Üretimi

Türkiye  ılıman iklime sahip geniş alanları ile spirulina üretimi için oldukça uygundur. 2000 yılında spirulinayı  ticari boyuta taşımak için  üniversite ile işbirliği içerisinde yürütülen çalışmalar sonunda ilk yerli spirulina ürünü pazara sunuldu. Halk tarafından olumlu bir şekilde karşılanan bu ürün  pek çok kişi tarafından talep görmeye başladı. Türkiye de özellikle Ege Üniversitesi ve Çukurova Üniversitesi Spirulina üzerinde çalışmalar yürütmüş olup yürütülen birçok çalışmaya da destek olmuştur (5). Algamax, Çukurova Üniversitesi mezunları tarafından üretilen ilk patentli spirulina ürünüdür.

Kaynak ve İleri Okuma

1. AVIGAD VONSHAK;Ben-Gurion University of the Negev, Israel
2. Çağlak E., Erdem M. E., ve Kaya Y.Deniz Alglerinin İnsan Besini OlarakDeğerlendirilmesi. 1. Alg Sempozyumu
3. Fox D.R. 1996. Spirulina: Production and Potential, 232 p., Edisud-France.
4. Anonim 4. Spirulina Bilimsel Klinik Araştırma Referansları. www.algbiotek.com
5. Ege University Microalgae Culture Collection Meltem CONK DALAY E.Ü. Mühendislik Fak. Biyomühendislik Bölümü
6.  Richmond, A., 2004. Biological Principles of Mass Cultivation. (A. Richmon editör). Handbook of Microalgal Culture: Biotechnology and Applied Phycology, Blackwell Science Ltd. Oxford/UK, 125-177.